Makkelijke moestuin of verhoogde borders

Hier in huis zijn de zaaikriebels toegeslagen. De eerste bakjes en potjes met zaaisels staan klaar, verschillende soorten pluksla en peultjes. Het is nog een beetje vroeg, maar ja, soms kun je niet wachten.

Makkelijke moestuin

Maar wat ga je doen met de peultjes, de sla en de basilicum als de zaailingen wat groter worden? Niet iedereen heeft plek voor een 'echte' moestuin. Een oplossing is het maken van een 'makkelijke moestuin'. Het concept komt van Mel Bartholomew en heet 'square foot gardening'. In Nederland heeft vooral Jelle de Makkelijke Moestuin meer bekend gemaakt.

Vermiculiet in de moestuin mix

Wat maakt het nu gemakkelijk? Met name het gebruik van de verhoogde borders gevuld met een mix van compost, kokosvezel en vermiculiet bestemd voor de tuinbouw (niet het isolatiemateriaal). Vermiculiet is een kleimineraal dat in ovens verhit wordt. De korrels nemen vocht op, geven dit langzaam aan de aarde af en houden de grond luchtig.

Alles in vakjes

Je kunt van alles in de bakken zaaien, groente en bloemen door elkaar. Door de indeling in vakjes van 30x30 cm blijft het moestuintje redelijk overzichtelijk. Voor kleine kinderen is het vooral fijn dat ze niet meer op de plantjes kunnen staan, ze kunnen er makkelijk omheen lopen en vanaf de zijkant kunnen ze er goed bij.

Je kunt de moestuin natuurlijk indelen zoals je wilt, ook met rijtjes of grotere vakken.

Door de bakken goed vol te zetten heb je veel minder onkruid en de grond droogt minder snel uit.

 

Ook in een gewone achtertuin of in de voortuin kun je bakken maken. Je hoeft echt niet meer te kiezen tussen een siertuin of een moestuin. 

Denk je er wel eens aan om een eetbare bostuin of een klein voedselbos in je achtertuin aan te leggen? Kijk dan eens op onze vernieuwde blog.

Plant van de maand februari: Viburnum tinus

Blogger natuurlijk-rijk stelde tuinierende bloggers voor om iedere maand een plant-van-de-maand te kiezen, om zo aan het eind van het jaar een lijst te hebben van favoriete tuinplanten. In de maand februari zijn het de sneeuwklokjes, helleborus orientalis, helleborus niger en de eerste krokussen die in veel tuinen voor het eerste lentegevoel zorgen. Toch is het ook fijn om in de tuin enkele groenblijvende struiken te hebben. Deze planten zorgen voor beschutting, volume, contrast en dieptewerking in de winterperiode.

Oplossing voor een kale wintertuin

De keuze voor de plant van de maand februari is geen spectaculaire keuze, eigenlijk is het een hele gewone, sterke groenblijvende plant: de Viburnum tinus. Deze Viburnum is een struik met mooi glanzend, donkergroen blad. Het opvallende van de Viburnum tinus is dat hij heel lang én tijdens de wintermaanden bloeit, zo'n beetje van december tot april. De schermvormige bloemen zijn wit of rozerood.

Winterhard, tot -12 C.

De Viburnum tinus is niet helemaal winterhard, het gaat goed tot -12 C. Door strenge vorst kan de plant bruine bladeren krijgen. De plant loopt in het voorjaar vaak gewoon weer uit en de bruine stukken kunnen dan net boven een groeiknop worden afgeknipt. Zelf heb ik nog geen vorstschade gezien, maar het is dan ook al lang niet meer zo koud geweest.

Snoeien niet nodig

Het is vaak niet nodig om de Viburnum tinus te snoeien, dat hangt af of de plant de ruimte heeft gekregen om te groeien. De tinus heeft van nature een mooie compacte bolvormige groeivorm. De Viburnum tinus 'Gwenllian' bloeit heel vroeg en blijft wat lager, zo'n 1,5 meter, net als de 'Eve Price. Uiteindelijk kan de Viburnum tinus uitgroeien tot een struik van zo'n vier meter hoog.

Haagplant

De Viburnum tinus kan ook goed als informele haag worden geplant. Bijvoorbeeld aan de kant van het huis waar het een beetje beschut is. Het mooiste is om de natuurlijke bolvorm aan te houden en een golvende, wolkige haag te maken. Het is niet mooi om de bladeren met een heggenschaar door te knippen.

Krokus

Het gaat beginnen: de lente. De sneeuwklokjes bloeien, de Helleborus komt omhoog en de eerste krokussen staan in bloei. 

Geel, wit en paars
Krokussen zijn nogal makkelijk: je stopt ze in de herfst in de grond of onder de grasmat en daarna komen ze ieder jaar terug. Ze worden vaak in gemengde pakketten verkocht (Crocus vernus): met gele, paarse en witte door elkaar en met streepjes. Deze krokussen hebben nogal grote bloemen en een nadeel daarvan is dat ze na een stevige regenbui plat op de grond liggen en niet meer overeind komen. 

Kleine driekleurige krokus

De boerenkrokus (Crocus tommasianus) is kleiner, subtieler en daardoor natuurlijker. Helemaal niet natuurlijk ogend, maar wel heel mooi is de Crocus sieberi Tricolor. Deze krokus is vooral bijzonder als de bloem nog gesloten is, dan zie je de kleurtekening het best. Uit ieder bolletje ontwikkelen zich meerdere krokussen. De knoppen verschijnen nog voordat het blad zich laat zien. Deze driekleurige krokus kreeg zelfs een award van de Royal Horticultural Society, de RHS.

Muizen eten krokussen

Krokussen groeien in iedere grondsoort en hebben weinig last van plagen en ziektes. Als de krokussen die je van de herfst hebt gepoot niet opkomen, dan zijn ze waarschijnlijk door de muizen opgegeten.

Helleborus orientalis en andere knoppen

Het is koud en zo nu en dan trekken er stevige buien over. Toch is het de moeite waard om af en toe de tuin in te gaan om te kijken wat er allemaal gebeurt. Dicht bij de grond zie je de neuzen van de tulpen al omhoogkomen en van veel voorjaarsbollen is het groen al te zien.

Helleborus orientalis

Het is fascinerend om te zien hoe de Helleborus orientalis zich door een laag hagel omhoog werkt. 's Morgens hangen de bloemstengels nog slap naar beneden maar zodra de zon zich laat zien, richten ze zich helemaal op. 

Door het oude blad voor de bloei weg te knippen kun je de knoppen en straks de bloemen veel beter zien. Ook is de kans op bladvlekkenziekte kleiner. Na de bloei maakt de Helleborus weer nieuw vers blad aan.

Sneeuwklokjes of Galanthus nivalis

Voor een veld met sneeuwklokjes moet je geduld hebben. Toch vermeerderen ze zich in de loop der jaren. Soms lijkt het wel of sneeuwklokjes zich in kasteeltuinen beter thuisvoelen dan op een Rotterdamse volkstuin. Het zal te maken hebben met de leeftijd; sneeuwklokjes werden al vanaf de middeleeuwen in kloostertuinen aangeplant.

Knoppen van de boompioen

Als je goed kijkt zie je overal alweer knoppen verschijnen. Deze knop is van een boompioen. Mooi maar wel kwetsbaar. De boompioen zelf kan tegen vorst, de knoppen kunnen bij flinke vorst beschadigen. 

Niet alleen de nieuwe knoppen zijn mooi om te zien. Ook de oude bloemknoppen zijn nog prachtig. 

Salvia officinalis of echte salie

Er zijn planten die bewondering oproepen; planten met een speciale status. Deze status krijgen planten omdat ze buitengewone eigenschappen hebben, heel onbekend of slecht verkrijgbaar zijn of omdat ze simpelweg ongelofelijk duur zijn. Deze planten hebben vaak gemeen dat ze alleen met buitengewone zorg in leven gehouden kunnen worden, echte liefhebbersplanten.

Makkelijke plant met bijzondere eigenschappen

Maar er zijn ook hele gewone, veel voorkomende, spotgoedkope en makkelijke planten met hele bijzondere eigenschappen. De gewone salie of Salvia officinalis is zo'n plant. De plant is heel makkelijk verkrijgbaar en een uur je auto parkeren in het centrum van Rotterdam is een stuk duurder dan de prijs van een salieplantje. Wat maakt de echte salie of Salvia officinalis nu zo aantrekkelijk?

Groenblijvend in de winter

Ten eerste is het een plant die groen blijft in de winter, of eigenlijk grijs, en dat is meteen de volgende goede eigenschap van deze plant. Het zilvergrijs van het blad mengt in de zomer prachtig met felle kleuren, bijvoorbeeld oranje zonnehoed (Echinacea), paarse sieruien (allium) of met siergrassen. Het is een plant die rust geeft in de border.

Plant met smaak

Naast deze visuele kwaliteiten heeft dit kruid nog meer eigenschappen; smaak. Salie is een zeer sterk smakend keukenkruid en wordt vaak gebruikt in stevige (lees vette) vleesgerechten met een sterke smaak zoals lam of varkensvlees. De kok Jamie Oliver gebruikt regelmatig salie in zijn gerechten. Hij combineert salie met pompoen of maakt pasta met salieboter.

Geneeskrachtige plant

De naam Salvia komt uit het Latijn, salvus, en betekent ongedeerd, nog in leven, gezond. Er worden heel veel geneeskrachtige werkingen aan dit kruid toegeschreven. Een rondje Google levert op: reinigen van wonden en zweren, te gebruiken bij slangenbeten, wormen, grijs haar, koortslip, keelpijn, bij suikerziekte, buikloop en anorexia, menstruatieklachten, tegen opvliegers in de overgang, vermindert overmatig zweet en speeksel, helpt bij acne, bloedend tandvlees, zorgt voor een frisse adem, goed voor het geheugen en er zijn zelfs sites die beweren dat Salvia een remmende werking op de ziekte Alzheimer heeft. Er wordt op dit vlak serieus wetenschappelijk onderzoek gedaan. Bij salie onderzoekt men de bioactieve plantenstof fenolische diterpenen.

Salie en rituelen

Ook heel bijzonder aan salie is de spirituele waarde die aan de plant wordt toegekend. Amerikaanse indianen gebruikten rook van gedroogde salie voor spirituele reiniging, 'smudgen'. Ze deden dat met witte salie of Salvia Apiana afkomstig uit Californië. Er wordt beweerd dat de Kelten en de Germanen ook salie gebruikten bij rituelen, zoals bruiloften. De vraag is of ze makkelijk aan salie konden komen, omdat het kruid van oorsprong groeide in Zuidoost-Europa en rond de Middellandse Zee. Karel de Grote heeft met zijn kruidenlijst (73 stuks) bijgedragen aan de verspreiding van salie over het Noorden van Europa.

Kortom, echte salie of Salvia officinalis is een hele makkelijke, goedkope en mooie plant met een enorme rijkdom aan betekenis en verhalen. De foto's zijn gemaakt in de collectieve tuin 'De Omscholing' in Rotterdam.

Tuinboeken over moestuinieren

Mijn moestuinbakken zijn op dit moment in diepe winterslaap. Geen overvloed meer aan courgettes of tomaatjes die moeten worden ingemaakt, geen stortvloed aan rijpe pruimen die à la minute verwerkt moeten worden in jams en taarten. De winter is voor mij een heerlijke tijd om nieuwe moestuinplannen te maken voor het voorjaar. 

Hieronder een lijstje van boeken die mij inspireren om vanaf februari/maart weer te gaan zaaien en opkweken.

De eetbare tuin, lekker eten uit eigen tuin van Alys Fowler is een boek waar je zin van krijgt; zin om te tuinieren, te koken en te eten. Het leuke van haar manier van moestuinieren is dat ze alles door elkaar zet, ze maakt geen verschil tussen sierplanten, bloemen en groente. Alys -Ik wil het allemaal- Fowler laat zien dat je helemaal niet hoeft te kiezen tussen een groentetuin, verhoogde bakken, potten of een siertuin. Ze gooit alles door elkaar en schrijft daar heel leuk over. Haar tuin ziet er prachtig uit, een beetje rommelig en informeel. De foto's geven een heel realistisch beeld, het zijn geen aangeharkte ‘tijdschrift-plaatjes’. Integendeel, het boek staat vol lekkere vieze handen inclusief zwarte randjes onder de nagels.

De mooie moestuin van Julia Voskuil is een klassieker. Dit boek verveelt nooit. Julia Voskuil bespreekt in dit boek de meest inspirerende en klassieke moestuinen en keukentuinen. Na het zien van de indrukwekkende Franse potager van kasteel ‘Villandry’ en de wat gemoedelijker moestuinen van kasteel Hex in België en Huis Bingerden in Angerlo wil je nog één ding; aan de slag in de tuin met brave hendrik, kardoen en spekbonen.

De kleine moestuin, tuinbasics voor iedereen is een uitgave van de Royal Horticultural Society. Dat klinkt heel chique maar het boekje is juist een heel eenvoudig en overzichtelijk beginnersboek. Met duidelijke stap-voor-stap foto’s leer je hoe je aardappels, bonen, mais, snijbiet, bietjes en courgettes kweekt. Dat moestuinieren niet alleen over rozen gaat, lees je in de hoofdstukken onkruiden, plaagdieren en plantenziekten als neusrot, knolvoet en witrot.

En natuurlijk mag het boek Wilde venkel & rabarber niet ontbreken. Caroline Zeevat schreef dit boek samen met Ans Withagen. Het boek laat zien dat je voor echte rijkdom geen geld nodig hebt. Van zevenblad maak je pesto en van kleinhoefbladbloemetjes maak je gelei. Het is echt een boek waarin je eindeloos kan blijven bladeren; de recepten, snoei-, zaai- en bewaartips en persoonlijke tuinbelevenissen buitelen door en over elkaar heen. De meeste boeken over moestuinieren laten het eindresultaat zien: malse kropjes sla, rijpe vruchten en bloeiende gewassen, kortom de moestuin op z’n mooist. Dit boek is anders, het laat zien dat er in de moestuin altijd wat te doen, te zien en te eten valt, ook ’s winters.

Inspirerende wintertuinen

Voor veel mensen is de winter een rustige, misschien wel saaie periode in de tuin. Zelf kom ik eigenlijk alleen in de tuin om keukenafval op de composthoop te gooien. Ontzettend zonde, want ook in de winter kan de tuin een inspirerende plek zijn. Gelukkig zijn er prachtige voorbeelden te vinden om bij weg te dromen.

Een prachtig voorbeeld van een speciale wintertuin is de tuin bij de Anglesey Abbey in Cambridgeshire. Planten met kleurige takken spelen hier de hoofdrol. Naast de wilg, Salix alba, met gele en oranje takken schittert ook de Cornus sanguinea (Kornoelje). De mooiste is de 'Midwinter Fire', die vlamt helemaal op. Groenblijvende bodembedekkers onder de heesters zorgen voor lekker veel contrast. Er ligt een dicht tapijt van Sarcococca of vleesbes en het op siergras lijkende Slangenbaard Ophiopogon planiscapus ‘Nigrescens’. 

De foto is niet van ons, gevonden op Pinterest. Fotograaf onbekend

Opvallende stammen

In deze wintertuin van de National Trust is goed te zien dat bomen vanwege de schoonheid van hun bast zijn toegepast, zoals de hagelwitte stammen van de zilverberk, Betula utilis jacquemontii, hiervan zijn vooral de meerstammige soorten erg mooi. Ook de schilferige stam van de papieresdoorn, Acer griseum, valt op.

Bressingham Gardens

 Een andere jaloersmakende wintertuin is ontworpen door Adrian Bloom. Deze tuin is onderdeel van de Bressingham Gardens in het Engelse Norfolk en laat zien dat met een goed ontwerp een spectaculair effect bereikt kan worden. Ook hier weer de onvolprezen Cornus 'Midwinter Fire' en het zwarte slangenbaard. Maar ook prachtig toegepaste siergrassen zoals het Japanse siergras afkomstig van de berg Hakone, Hakonechloa macra.

Voor het komende jaar heb ik in ieder geval een goed voornemen: een echte wintertuin maken. Op Pinterest staat al een verlanglijstje klaar met planten die ik daar graag wil zien. Waarschijnlijk ontbreken er nog een aantal, ben benieuwd of jullie nog goede aanvullingen hebben.